هرچند که جشنهای رسمی چندان به مذاق اهل فرهنگ دور از قدرت خوش نمیآید، ولی
اردیبهشت هر سال طعمی خاص برای دوستداران کتاب دارد. پیش از آن که به این طعم
دیرینه برسیم از خزه بگوییم. اردیبهشت امسال را با چند تغییر کوچک در خزه آغاز
کردهایم و منتظر نظر شما همراهان هستیم:
۱ـ بخش «اخبار خزه» که به اخبار حوزههای
فرهنگ و هنر اختصاص دارد و ادارهی آن را به دو نیروی تازهنفس و جوان، «سعید
تسبیحی» و «محمد حافظی» سپردهایم. این بخش را آرامآرام با جزئیات دیگری نیز
خواهیم آراست. اگر پیشنهاد و انتقادی دارید، ما را بینصیب نگذارید.
۲ـ شمارهی جدید «رادیو خزه» را
نیز از ابتدای اردیبهشت، مطابق وعده روی پایگاه قرار دادهایم. تا چه قبول افتد و
چه در نظر آید!
و اما نمایشگاه کتاب! هر چند که در سایهی الطاف متولیان امور، اوضاع کتاب امسال
کمرونقتر از همیشه است و آنچه خود دانی! اما هنوز هم کتابهایی هستند که
خواندنشان حال و روز آدم را عوض میکند. چندتایی از آنها را معرفی میکنیم، باشد
که حال شما را هم مانند اصحاب و خزه خوب کند.
* * *
![]() |
آیین هندو و عرفان اسلامی
نوشته: داریوش شایگان (به زبان فرانسوی)
ترجمه: جمشید ارجمند
کتاب توسط نشر «فرزان روز» و به قیمت ۶۰۰۰ تومان منتشر شده است (چاپ دوم، ۱۳۸۴).
این کتاب نتیجهی مطالعات، مشاهدات و تلاشی است که داریوش شایگان در حیطهی مطالعات
تطبیقی انجام داده.
مطالعات تطبیقی عبارتاند از جستوجوی شباهتها و تفاوتهای فرهنگهای مختلف. در
این کتاب هم بنابراین، شباهتهای آیین هندوها و عرفان مسلمانان بررسی شده است.
اصل و تکیهگاه نویسنده بر رسالهی شاهزادهی فارسیزبان هندی «محمد داراشکوه» است
که در آن تلاش کرده است میان هندوگری و عرفان اسلامی رابطهای ایجاد کند. و نام آن
را نیز «مجمعالبحرین» گذاشته.
خواندن این کتاب برای آنها که به جنبههای نظری عرفان توجه دارند و به تأثیرات
مراقبه و اذکار هندی بر عرفان اسلامی دقت کردهاند بسیار مفید است.
* * *
همهی مردم برادرند
نوشته: مهاتما گاندی
ترجمه: محمود تفضلی
کتاب فوق به قیمت ۷۵۰ تومان و توسط «نشر امیر» چاپ و منتشر شده است.
در سالهای میانی قرن گذشته، اندیشهی «مهاتما گاندی» که سیاست عدم خشونت را تجویز
میکرد، در مجامع جهانی مورد توجه قرار گرفت و به عنوان راهحلی انسانی در مقابل
نظامهای دیکتاتوری و استعماری به کار بسته شد.
نکتهی جالب توجه «گاندی» این است که او تنها به کارهای عملی، راهپیماییهای
طولانی، نخ ریسیدن، و همراه کردن مردم برای مقابله با استعمار انگلستان بسنده نکرد.
بلکه او تلاش کرد با عنایت به متون کهن ودایی و آیین هندویان، فلسفهای مناسب قرن
بیستم فراهم آورد که نتیجهاش در نوشتههای او و بهخصوص این کتاب پیداست.
در این کتاب نشان داده شده است که نظریهی «بیآزاری» آیین هندو (اهیمسا) تا چقدر
قابل انعطاف و کاربرد است و نظام طبقاتی (کاست) که مبتنی است بر اندیشهی سنتی
کشورداری، چقدر به آدمها زیان میرساند.
خواندن «همهی مردم برادرند» برای همه، حتا کسانی که عادت به مطالعهی دائم ندارند
کار راحتی است و کتاب، جذاب و فهمیدنی است.
* * *
یوگا
نوشته: کارل گوستاو یونگ
ترجمه: جلال ستاری
کتاب «یوگا» توسط نشر میترا منتشر شده است.
جنبهی عملی عرفان هندی را یوگا میگویند. یوگا شامل مجموعهی اعمالی است که آدمی
انجام میدهد تا بدنش با طبیعت یکی شود. و آمیختگی اندام و طبیعت، هستهی اصلی
عرفان عملی و مراقبهی هندویی را تشکیل میدهد.
اما «کارل گوستاو یونگ» در این کتاب تلاش کرده است یوگا را از نظرگاه علم
روانشناسی بررسی کند. و بنا بر نظریهی معروف خود (کهنالگو و ناخودآگاه جمعی) در
یوگا به جستوجو پرداخته است.
مطالعهی درست و بنیادین دربارهی مسائلی مانند یوگا، امروزه بسیار سخت شده است و
به خاطر وجود کتابهای بازاری و نامعتبر در کتابفروشیها، علاقهمند به این مسئله
سردرگم میشود.
اما کتاب مورد نظر ما، منبعی است معتبر و خواندنی راجع به چیزی که امروز دیگر تنها
متعلق به هند و هندیها نیست. مقولهای جهانی است که راه را برای نفوذ معنویت
فراموششدهی دنیای امروز باز میکند.
* * *
![]() |
گیتا
(بهگود گیتا) سرود خدایان
ترجمه: محمدعلی موحد (همراه مقدمهای دربارهی مبانی فلسفه و مذاهب هند از مترجم)
کتاب توسط انتشارات خوارزمی منتشر شده است.
گیتا یا سرود خدا بخشی است کوچک اما درخشان در مجموعهی بزرگ «مهابهارات» که عنوان
بزرگترین حماسهی شعری جهان، نیک برازندهی اوست.
کتاب گیتا مجموعهی اشعاری را شامل میشود حماسی، که گفتوگوی خداوندان با بندگان
را به شعر کشیده است.
این کتاب کهن، نشاندهندهی تمدن عظیمی است متکی به معنویت که میراث آن امروز در
این اشعار قابل بازخوانی هستند.
باید توجه داشت که نوشتههای «گیتا» بسیار قدیمی، متعلق به فرهنگی دیگر (هرچند
شرقی) و شعرگونهاند. و این آنها را اندکی پیچیده کرده است.
بهگود گیتا زیبایی و شکوه کتب مقدس را به طور کامل داراست و خواندنش لذتی معنوی و
آرامبخش به انسان میدهد.
* * *
![]() |
انسان و سمبولهایش
نوشته: کارل گوستاو یونگ (و جمعی از شاگردانش)
ترجمه: محمود سلطانیه
کتاب توسط نشر جامی منتشر شده است.
«کارل گوستاو یونگ» شاگرد زیگموند فروید، یکی از بزرگان روانشناسی، همچون مسافری
بود که به عمق انسان سفر میکرد.
او به مادهگرایی افراطی فروید معتقد نبود و بر آن بود که آدمی اقلیمهایی
گشودهتر، بزرگتر و بالاتر دارد، ناشناخته، که باید با تعمق بیشتری بر نمودهای
روان (بهخصوص خواب و رؤیا)، به آنها نقب زد.
بنابراین «یونگ» در طول سالیان دست به آزمایشهایی زد و با ارتباطدادن خواب و
اساطیر اقوام مختلف، اندیشهای درانداخت که ما امروزه آن را به نام «کهنالگو»
میشناسیم.
کهناگو عبارت است از نمادها، نشانهها، و سمبلهایی که درون همهی انسانها در
تمام تاریخ وجود دارند و خیر و شر را میسازند.
در کتاب، جایی یونگ تعریف میکند که با بیماری در باغ قدم میزده. این بیمار مدتها
وحشت (فوبیای) بیدلیلی داشته از حملهی پرنده ها. از قضا همانوقت که داشته برای
دکتر از همین ترس میگفته، ناگهان دستهای از پرندهها به او حملهور میشوند...
کتاب نثری روان و ساده دارد و از تصویرهای زیادی برای ارائهی منظور خود کمک گرفته
است.
اگر تا کنون با اصول روانکاوی نوین آشنا نشدهاید، کتاب به طور قطع تأثیری
محسورکننده بر شما خواهد داشت و تصورتان را درباره ی انسان زیر و رو خواهد کرد.
* * *
![]() |
انسان در جستجوی معنا
نوشته: ویکتور فرانکل
ترجمه: مهین میلانی، نهضت صالحیان
ناشر کتاب، نشر درسا است و قیمت آن ۳۰۰۰ تومان بیشتر نیست!
ویکتور فرانکل از روانشناسان بزرگی است که مکتب فکریشان امروزه بسط و گسترش زیادی
پیدا کرده است.
آنچه به نام «معنا درمانی» (یا لوگوتراپی) شناخته میشود، بازآمده از تلاش فرانکل
است روی این موضوع که آدمی خود، مسئول زندگی خویش است و تنها راه عبور از یأس و
سرخوردگی و عبث فلسفی، اکتشاف مسئولانه و شخصی است در خویشتن.
کشف معنای چیزها و اشراف به جهان واقعیتها، درک بهتر شرایط موجود و شناخت جایگاه
شخصی ما در جامعه و کائنات محورهای بحث دکتر فرانکل هستند.
کتاب «انسان در جستجوی معنا» در مقابل کتابهای بازاری شبه روانشناسی که به قصد
فروش و به نام روانشناسی عرضه میشوند، منبعی است خواندنی و قابل اتکا.
کتاب به دو بخش تقسیم میشود؛ در بخش اول، ویکتورفرانکل از خاطرات خود میگوید در
اردوگاههای کار اجباری نازیها. و اینکه چگونه در آن شرایط اسفبار، شور زندگی را
در خود بیدار نگاه داشته.
در ادامه به مباحث عمیقتر مکتب خود ـ معنادرمانی ـ پرداخته و با زبانی ساده و
فهمیدنی کوشیده است خواننده را به تعمق بیشتر مجاب کند.
* * *
![]() |
درد جاودانگی
نوشته: میگل داونامونو
ترجمه: بهاءالدین خرمشاهی
کتاب را نشر ناهید به قیمت ۳۳۰۰ تومان (که البته کتاب بیشتر هم میارزد) چاپ و
منتشر کرده است.
درد جاودانگی عنوانی فرعی هم دارد: سرشت سوگناک زندگی.
و البته نویسنده، تنها به مباحثه بر سر چیستی این سرشت سوگناک بسنده نکرده است. او
فرض را بر این گرفته که زندگانی، تلخ و سخت است و غایت آدمی در مرگ، در نیستی و
نابودیست که تمایل مهارناشدنی به جاودانگی را ایجاد کرده است.
اما میپرسد چه باید کرد؟ آیا باید با این سوگ همراه شد و درد کشید؟ و پاسخهایی
میدهد درخشان و تکاندهنده که هر خوانندهای را با خود به مکاشفهای جدید میبرد.
«اونامونو» نویسندهی اسپانیایی بزرگی است که تمام سالهای عمر خویش را به خواندن و
نوشتن و تلاش برای خودشناسی گذرانده است.
و کتاب درد جاودانگی از آن جنس کتابهایی است که زبانی فلسفی دارند اما ساده و روان
و فهمیدنی هستند، هرچند، اندیشیدن به ژرفای زندگی امری است پیچیده.
ویلیام بارت (نویسنده) این کتاب را «تغزل فلسفی شگرف» خوانده و «بهاءالدین
خرمشاهی»، در مقدمهی کتاب، از کار خود به عنوان بهترین اثری که ترجمه کرده است یاد
کرده و میگوید این کتاب را باشور و شوقی متفاوت ترجمه کرده است.
درد جاودانگی برای آنها که دوست میدارند فلسفه را نه به معنای واحدی دانشگاهی، که
به عنوان فکری، غزلی شاعرانه در مدح و رد زندگی معمولی دریابند حتمن توصیه میکنیم.
* * *
![]() |
قرآن کریم
ترجمهشده توسط بهاءالدین خرمشاهی
کتاب در دو قطع و بسیار آراسته و تمیز، توسط نشر «دوستان» منتشر شده است.
قرآن کریم هرچند به زبان عربی نوشته شده و خوانده میشود، اما شگفتا که در هر زبان،
قرآن به زیباییهای آن زبان غلبه میکند و بارور میشود.
چنین است که «خرمشاهی» به عنوان کسی که زبان فارسی را خوب میشناسد و حافظ را زیاد
پژوهیده، نثری زیبا و روان؛ هماهنگ با آواهای قرآن کریم به دست آورده است که خواندن
ترجمهی قرآن را جذابتر میکند.
اکنون دوران خوانش مجدد کتابهای مقدس، زمان بازخوانی کلمات خداوند فرا رسیده است.
اما نه به عنوان صندوقچهای غریب و قدیمی با زبانی بیگانه، بلکه بهتر است قرآن را
نیز به عنوان یک کتاب، ساده و دوستداشتنی، هم داستانوار و هم فلسفی بخوانیم و از
باران نورش بهرهمند شویم.
برای این نزدیک شدن، ترجمهی «بهاءالدین خرمشاهی» انتخاب بسیار خوبی است.
* * *
![]() |
قدرت اسطوره
نوشته: جوزف کمبل
ترجمه: عباس مخبر
این کتاب توسط «نشر مرکز» به بازار آمده است.
جوزف کمبل یک پژوهشگر بزرگ در زمینهی اسطورهشناسی است که با تطابق اسطوره و
روانشناسی، نظریهی نوینی ارائه کرده است. کتاب قدرت اسطوره، شمایی کلی است از
اندیشهی او و سفری است که ما با او به درون انسان میکنیم.
مهمترین مشخصهی اندیشهی او هماهنگ کردن و کشف و تطبیق مصداقهای مدرن و ملموس در
زندگی شهری است.
سینما، فوتبال، موسیقی مردمی، و آیینهایی که برای اقوام به شکل محلی محترم و مهم
هستند محل مکاشفات اوست برای یافتن ضمیر پنهان انسانها.
کمبل برخلاف روشنفکران قرن گذشته، میان فرهنگ عامیانه، سینما، تفریح، شغل و
اندیشهورزی و فلسفه تفاوتی نمیبیند و میکوشد قانونی را اثبات کند مبنی بر اینکه
«اسطوره هرگز نمیمیرد، تنها تغییر شکل میدهد» یا «مرگ وجود ندارد، تنها ترس از
مرگ وجود دارد».
کتاب به شکل گفتوگوست و در آن، اسطوره، به عنوان میراث بزرگ بشر به نحوی ساده و
خواندنی مورد کنکاش قرار میگیرد.