پايگاه ادبی، هنری خزه، نسخه‌ی قابل چاپ
www.khazzeh.com
----------------------------------------------


کابوس کودکان تب‌دار

علی قلی‌پور
n


کابوس کودکان! کودکان موضوع کابوس‌های «مارک رایدن» هستند و یا آثار او شبیه به کابوس کودکان است؟ آبشخور هولناک آثار این نقاش آمریکایی به هر حال کابوس است با چاشنی تلخ تضادهایی که باور می‌کنیم اما از باور آن می‌لرزیم و می‌ترسیم. معصومیت نهفته در سیمای کودک با تشعشع توحشی غیرمنتظره که بیننده را با کلیشه‌های ذهن سر جنگ می‌اندازد؛ شاید یکی از شگردهای نقاش برای جذب و غافل‌گیر کردن مخاطب باشد. بدون شک همین بیگانه‌کردن ذهن مخاطب از معصومیتی که همیشه در چهره‌ی کودکان می‌بینیم و به وجود آن اعتقاد راسخ داریم، رمز فروش بالای آثار این نقاش در ایالات متحده و فروش تی‌شرت‌هایی منقش به آثار «مارک رایدن» است. رایدن به ساده‌ترین روش با کنار هم نهادن عناصری چون خون و لبخند؛ نفرت و معصومیت؛ نکبت و مهربانی؛ شهوت و هراس؛ مخاطب را از کلیشه‌های منطقی ذهن رها می‌کند. فضای آثار او از ذهن کودکان تب‌دار می‌آید. کودکی که به فرض تابلویی از آثار مارک رایدن موضوع کابوش شبانه‌ی او بوده، قطعن با پریدن از خواب سخت خواهد گریست. سخت خواهد گریست که عروسک بازیچه‌های او ناگهان دندان در آورده و از شکمش خون فواره می‌زند.

فضای آثار رایدن در انیمیشن‌های «happy tree friend» امتداد یافته است. انیمیشن‌های پرطرفداری که در آن موجودات معصوم و مهربان فانتزی ناگهان در حادثه‌ای خشن به جان هم می‌افتند و حمام خونی راه می‌اندازند که از ذهن مخاطب فرسنگ‌ها دور است. این شکل غافل‌گیر کردن مخاطب و بازی از طریق فاصله انداختن میان او و تلقی ذهن او از تصاویری که در طول عمر خود دیده، روش ساده‌ای برای میخکوب کردن و جریحه‌دار کردن ذهنیت مخاطب است.

«مارک رایدن» شیفته‌ی سیر و سفر در ذهن کودکان تب‌دار است. توحش و هراس نهفته در کاراکترهایی که او تصویر می‌کند به شدت شایسته‌ی عنوان مالیخولیا است. اما حوزه‌ی علایق او گاهی فراتر از مالیخولیای کودکان رفته و نگاهی هم به مذهب دارد. مسیح در برخی از آثار او در سکوت متوهم زندگی کاراکترهای او حضور دارد. آن سوتر کالباس و خون، بیانگر اعتقاد راسخ او به مراسم عشای ربانی کاتولیک‌ها است. غرض از ذکر این نمونه اشاره به اخلاق‌مدار بودن آثار او با همه‌ی این توصیفات بود. رایدن شیفته‌ی لینکلن، جیمی هندریکس و اسباب‌بازی‌های عتیقه است. مجموعه‌ی اسباب‌بازی‌های عتیقه‌ی مارک رایدن شهرتی در حد آثار او دارند.

* * *

ضمیمه: گزیده‌ای از آثار مارک رایدن
توضیح: برای دیدن آثار بیش‌تری از این نقاش به سایت او (www.markryden.com) مراجعه کنید.